Pasieka figiralna

Nie każdy, nawet pszczelarz, wie, że ule w wyglądzie zewnętrznym mają za sobą długi ciąg zmian, swoistą ewolucję. Najpierw pszczoły hodowano w miejscach wybieranych przez nie w sposób naturalny, tj. w dziuplach, w lesie. Potem fragmenty pni z dziuplami zasiedlonymi przez pszczoły przenoszono w pobliże domostw dając początek pasiekom. Z czasem te na wpół naturalne ule zastąpiono ulami całkowicie wykonanymi ręką ludzką. Ich przeważnie skrzynkowy kształt wynikał ze względów praktycznych - dopasowany był do wielkości i formy ramek. Jednak niektórzy pszczelarze obdarzeni szczególnym poczuciem estetyki zaczęli ozdabiać swe ule nadając im przeróżne kształty. W ten sposób powstały ule figuralne. Fantazja i zdolności pszczelarzy sprawiły, że niektóre pasieki zaroiły się od miśków, świętych, żołnierzy i innych postaci.

Przed wojną za najciekawszą w Europie a także prawdopodobnie największą pasiekę składającą się z uli figuralnych uchodziło tzw. 12 Apostołów z miejscowości Dworek (niem. Höfel) koło Lwówka Śląskiego na Dolnym Śląsku. Składało się na nią jednak 20 uli przedstawiających prócz uczniów Jezusa m.in. młodą parę, strażników, kobiety w strojach ludowych.

Pasieka nie była dziełem jednego rzeźbiarza, co łatwo rozpoznać po różnicach w przedstawianiu poszczególnych postaci. Najstarsze z uli pochodzą ponoć z początku XVII w. Jednak przed wojną w okolicach Lwówka Śl. powszechnie uważano, że jej twórcą był w XVIII w. miejscowy pszczelarz Gottfried Ueberschär. Pasieka eksponowana była eksponowana w długiej, drewnianej wiacie chroniącej ją przed deszczem. Figury były wydrążone w środku a otwór zasłonięty deską. Jeszcze przed wojną hodowano w nich pszczoły. 12 Apostołów z Dworka szczęśliwie przetrwało zawieruchy wojen śląskich i napoleońskich. Niestety, po II wojnie światowej pasieka uległa rozproszeniu i częściowemu zniszczeniu. Zachowane ule trafiły do zbiorów kilku polskich muzeów.

Przed kilku laty piszący te słowa wpadł na pomysł odtworzenia pasieki z Dworka w Muzeum Przyrodniczym w Jeleniej Górze, gdzie we współpracy z Regionalnym Związkiem Pszczelarzy w Jeleniej Górze powstała już wcześniej Pasieka Karkonoska. Ule z Dworka odtwarzane są z jak największą dokładnością, tak by możliwie najwierniej przypominały oryginały. Odtworzenie 12 Apostołów nie jest zadaniem łatwym zważywszy ilość uli oraz rozmiary niektórych z nich. Największe z nich osiągają bowiem ponad 2,20 m wysokości i obwodu. Do tej pory wykonano dwa ule. Jeden z nich przedstawia Symeona z Dzieciątkiem lub jak chcą inni badacze Abrahama z Izaakiem. Drugi ul jest podobizną św. Piotra. Na ten rok zaplanowano odtworzenie kolejnych dwóch uli. Jeśli zamysł się powiedzie, to za kilka lat nowych 12 Apostołów będzie można podziwiać w całej krasie w pasiece przy Muzeum Przyrodniczym w Jeleniej Górze – Cieplicach. Już teraz zapraszamy do zapoznania się z dwoma spośród tych niezwykłych uli.

Muzeum w sezonie letnim czynne jest codziennie (z wyjątkiem

poniedziałków) w godz. 9.00-18.00 (w soboty i niedziele do 17.00).

Andrzej Paczos